Polskie Towarzystwo Medycyny Rodzinnej (PTMR) przygotowało materiał dotyczący roli podstawowej opieki zdrowotnej w walce z chorobami układu krążenia w Unii Europejskiej. Cytujemy w nim raport OECD i Komisji Europejskiej przedstawiający skalę problemu CVD, które są główną przyczyną śmierci i niepełnosprawności w UE, dotykając ponad 60 milionów osób rocznie i generując koszty sięgające 282 miliardów euro.
Choroby Układu Krążenia wymagają skoordynowanego podejścia, w tym wzmocnienia profilaktyki, wczesnego wykrywania oraz wsparcia w leczeniu i opiece. W raporcie szczególnie podkreślono rolę POZ, które poprzez wczesną diagnozę, skuteczne zarządzanie chorobami przewlekłymi oraz edukację zdrowotną, przyczyniają się do zmniejszenia kosztów leczenia oraz liczby hospitalizacji.
Zapraszamy do zapoznania się z przygotowanym materiałem, który może stanowić źródło wiedzy i inspiracji dla rozwoju Podstawowej Opieki Zdrowotnej.
Zapraszamy do zapoznania się z przygotowanym materiałem, który może stanowić źródło wiedzy i inspiracji dla innych krajów UE. Poniżej artykułu znajduje się również wersja PDF do pobrania.
___
Choroby układu krążenia (CVD) są główną przyczyną śmierci i niepełnosprawności w Unii Europejskiej (UE), odpowiadając za jedną trzecią wszystkich zgonów każdego roku i dotykając ponad 60 milionów ludzi. Skala problemu jest potęgowana przez znaczne koszty ekonomiczne, które rocznie wynoszą 282 miliardy euro w całej UE, czyniąc CVD nie tylko kryzysem zdrowotnym, ale także poważnym wyzwaniem społecznym i ekonomicznym.
Raport: Stan zdrowia sercowo-naczyniowego w Unii Europejskiej
Choroby układu krążenia mają ogromny wpływ na życie Europejczyków. Zwiększają również nierówności między regionami i grupami ludzkimi, co rodzi dodatkowe wyzwania. Chociaż UE i poszczególne państwa wdrożyły różne polityki i inicjatywy – zmiany demograficzne postępują. A wraz z nimi liczba chorych kardiologicznie.
Jak wskazała przewodnicząca Komisji Europejskiej, Ursula von der Leyen, w swoich wytycznych politycznych oraz liście do Komisarza ds. Zdrowia, Komisja Europejska wzmocni prace nad profilaktyką zdrowotną, w szczególności w zakresie CVD. Pierwszy w historii plan zdrowia sercowo-naczyniowego UE ma na celu wsparcie państw członkowskich, poprzez skoordynowane działania UE, w zmniejszaniu obciążenia chorobami układu krążenia, poprzez poprawę profilaktyki, wzmocnienie wczesnego wykrywania i badań przesiewowych oraz wsparcie leczenia i opieki.
Raport „Stan zdrowia sercowo-naczyniowego w Unii Europejskiej” opiera się na długoletniej współpracy OECD i Komisji Europejskiej, mającej na celu monitorowanie i poprawę zdrowia populacji, w tym przez inicjatywę „Stan zdrowia w UE”, obejmującą serię „Health at a Glance: Europe”. Wysiłki te dostarczyły istotnych informacji na temat wydajności systemów opieki zdrowotnej oraz zmieniających się wyzwań związanych z chorobami niezakaźnymi, w tym chorobami układu krążenia.
Ogólne wnioski z raportu
Wykorzystanie technologii zdrowia cyfrowego, promowanie opieki skoncentrowanej na pacjencie oraz dostosowanie polityk krajowych może przyspieszyć postęp, zmniejszyć nierówności, ze szczególnym uwzględnieniem kobiet, oraz uczynić opiekę nad chorymi kardiologicznie bardziej efektywną.
Rola POZ w raporcie
POZ odgrywa kluczową rolę w zarządzaniu chorobami przewlekłymi, w tym chorobami układu krążenia, stanowiąc fundament skutecznej, dostępnej i ciągłej opieki zdrowotnej. Skuteczna opieka podstawowa obniża ogólne koszty opieki zdrowotnej poprzez wcześniejsze diagnozowanie i lepsze zarządzanie chorobami, zapobiegając poważnym komplikacjom sercowo-naczyniowym – na co w jasny sposób zwraca uwagę Raport OECD.
Integracja opieki podstawowej z usługami zdrowia publicznego wzmacnia profilaktykę, zmniejszając ryzyko chorób układu krążenia dzięki interwencjom związanym ze stylem życia. Zwiększona edukacja pacjentów w ramach opieki podstawowej poprawia samodzielne zarządzanie stanem zdrowia i przestrzeganie zaleceń, znacząco obniżając wskaźniki hospitalizacji i związane z nimi koszty opieki zdrowotnej.
Polski model rozwoju POZ w kierunku koordynacji opieki, zapewnienia dostępu do porad edukacyjnych oraz szerokiego programu profilaktycznego dla dorosłych odpowiada na wyzwania wskazane w Raporcie i wykorzystuje podkreślane w nim szanse.
OECD podkreśla rolę m.in. pielęgniarek oraz profilaktyków w budowaniu zdrowych nawyków i podnoszeniu kompetencji zdrowotnych pacjentów. Kluczowe są także programy zarządzania chorobami przewlekłymi, które kładą nacisk na proaktywne śledzenie pacjentów, usługi telemedyczne i aktywne zarządzanie zdrowiem.
POZ realizuje zasady 4K (Starfield’s 4Cs):
- pierwszy kontakt,
- kompleksowość,
- kontynuacja opieki (ciągłość)
- i koordynacja.
Są to kluczowe elementy niezbędne do zapewnienia wysokiej jakości wsparcia pacjentom z chorobami układu krążenia na wszystkich etapach: od profilaktyki, przez ocenę ryzyka, po diagnostykę, leczenie i rehabilitację.
POZ zapewniający wczesny i ciągły kontakt z pacjentem skutecznie zarządza chorobami przewlekłymi, redukując kosztowne hospitalizacje i interwencje specjalistyczne. Pierwszy kontakt w systemach opieki podstawowej znacząco zmniejsza niepotrzebne wizyty w oddziałach szpitalnych, obniżając w ten sposób koszty opieki zdrowotnej. Kraje z silnymi usługami opieki podstawowej, zapewniającymi szybki dostęp do pracowników medycznych, lepiej radzą sobie z zarządzaniem ryzykiem sercowo-naczyniowym, zapobiegając kosztownym interwencjom.
Komponent kompleksowości w działaniu POZ zapewnia skuteczne zarządzanie czynnikami ryzyka chorób układu krążenia, takimi jak nadciśnienie, otyłość i cukrzyca. Kompleksowa opieka obejmuje zarówno działania profilaktyczne, doradztwo w zakresie stylu życia, jak i zarządzanie chorobami przewlekłymi.
Ciągłość opieki w systemach opieki podstawowej wzmacnia relacje pacjent-lekarz, poprawiając przestrzeganie planów leczenia, zaleceń dotyczących stosowania leków i zmian stylu życia. Dzięki ciągłości, choroby układu krążenia są dokładniej monitorowane, co zmniejsza ryzyko powikłań i kosztownych hospitalizacji.
Wg raportu OECD skutecznie wdrożona koordynacja opieki przez świadczeniodawców opieki podstawowej ułatwia płynne przechodzenie pacjentów między usługami zdrowotnymi, redukując niepotrzebną duplikację badań i procedur, które stanowią istotny element wydatków na opiekę zdrowotną.
Raport omawia również zależność między różnymi modelami opieki podstawowej a obciążeniem ekonomicznym związanym z chorobami układu krążenia w kontekście UE. Badania wykazały, że im słabszy POZ tym wyższe wydatki na choroby układu krążenia (efekt wymaga dalszych pogłębionych badań). Kraje o ograniczonym dostępie pacjentów do POZ wydają średnio 302 euro na CVD na mieszkańca, podczas gdy kraje z silną rolą POZ wydają 285 euro. W przypadku kompleksowości, kraje z ograniczoną kompleksowością wydają średnio 315 euro, a kraje z silnym systemem kompleksowej opieki – 271 euro. Te różnice pokazują, jak kluczowe znaczenie w zarządzaniu chorobami układu krążenia ma POZ.
POZ w dyskusji panelowej
Kluczowa w tym kontekście wydaje się rola zespołów podstawowej opieki zdrowotnej. W spotkaniu prezentującym raport, które odbyło się 10 lutego 2026 roku (online) uczestniczył w roli słuchacza Wiceprezes PTMR, dr n. med. Aleksander Biesiada. W czasie spotkania omówiono perspektywy krajowe (w tym na przykładzie Szwecji oraz Hiszpanii), ale także prezentowano perspektywę pacjentów (reprezentantka European Patients’ Forum).
Raport podkreśla, że w UE 74% lat życia skorygowanych o niepełnosprawność (DALY) związanych z chorobami układu krążenia można przypisać modyfikowalnym czynnikom ryzyka. Podkreśla to konieczność zajęcia się czynnikami ryzyka, aby zminimalizować obciążenie chorobami układu krążenia.
Pacjenci z kolei podkreślili kilka istotnych obszarów w zakresie nierówności w opiece w obszarze kardiologii. Wśród nich kluczowe są:
- niedostateczne działania w zakresie prewencji
- brak systemowego podejścia do szacowania ryzyka kardiologicznego u pacjentów
- niedostateczna opieka po rozpoznaniu – zwłaszcza długoterminowa; nastawienie na leczenie stanów ostrych, z pominięciem długofalowej zorganizowanej opieki nad pacjentami
- brak koordynacji opieki (pacjent nie wie gdzie i na jaką pomoc może liczyć)
- niejasne ścieżki pacjentów, w których pacjent się gubi
- brak myślenia systemowego (jak choroby kardiologiczne wpływają np. na nieobecność w pracy; jak niska widza pacjentów wpływa na brak zgłaszalności do badań prewencyjnych).
Rola POZ w tych obszarach jest kluczowa. Polski przykład, w tym budowanie spójnej polityki w zakresie wykorzystania zasobów POZ do wczesnego regularnego badania prewencyjnego pacjentów (program “Moje Zdrowie”) mogą być źródłem wiedzy na innych krajów UE.
Źródła:
- OECD (2025), The State of Cardiovascular Health in the European Union, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/ea7a15f4-en.
- https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/da/qanda_25_3080
