Polskie Towarzystwo Medycyny Rodzinnej (PTMR) przygotowało materiał dotyczący uznania medycyny rodzinnej za oficjalną specjalizację na poziomie Unii Europejskiej. W artykule przytoczono dane z różnych organizacji międzynarodowych, takich jak WONCA Europe, EFPC i UEMO, które apelują o formalne uznanie tej specjalności. Zawarto również argumenty o konieczności uznania medycyny rodzinnej w UE w celu poprawy jakości opieki, w szczególności w zakresie profilaktyki, leczenia chorób układu krążenia oraz opieki nad pacjentami senioralnymi.
Specjalizacja w medycynie rodzinnej stanowi fundament efektywnego systemu opieki zdrowotnej w Europie, a jej uznanie na poziomie UE mogłoby przyczynić się do poprawy jakości kształcenia, wymiany doświadczeń oraz podniesienia standardów praktyki medycznej w tej dziedzinie. Z kolei brak formalnego uznania tej specjalności może osłabić jakość opieki oraz utrudniać rekrutację młodszych lekarzy, co stanowi realne zagrożenie dla systemów opieki zdrowotnej w wielu krajach członkowskich.
___
Lekarze rodzinni to specjaliści, którzy przeszli od trzech do sześciu lat szkolenia podyplomowego i odgrywają fundamentalną rolę w poprawie długości życia obywateli wszystkich krajów Europy. Są również największą grupą lekarzy w UE, stanowiąc około 70% wszystkich lekarzy pracujących w systemach opieki zdrowotnej krajów Unii. Przez lata, pomimo rosnącej liczby pacjentów i wyzwań zdrowotnych, w tym pandemii COVID-19, medycyna rodzinna nie została jednak doceniona w sposób formalny na poziomie europejskim.
Gdzie jesteśmy?
Problem deficytu lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej (GP) w Europie staje się coraz bardziej krytyczny. Przewiduje się, że do 2030 roku w Europie zabraknie 4 milionów pracowników opieki zdrowotnej, w tym 600 tysięcy lekarzy. Tiago Villanueva, prezes UEMO, podaje dane, które pokazują, że wiele krajów, w tym Rumunia, Hiszpania, Wielka Brytania, Irlandia i Norwegia, boryka się z poważnymi niedoborami lekarzy rodzinnych. Także w Polsce występują “białe plamy” braku dostępności do podstawowej opieki zdrowotnej, a wraz z narastaniem średniej wieku zespołów medycznych w POZ problem ten będzie się pogłębiać. Mimo, iż corocznie POZ w Polsce udziela około 200 mln świadczeń, to jednak populacja faktycznie korzystająca z usług medycznych na poziomie podstawowym wynosi około 30 mln. Część osób więc swoich lekarzy rodzinnych nie odwiedza.
Nawet w krajach oferujących dobre warunki pracy, takich jak południowa Francja, trudno jest przyciągnąć lekarzy do pracy w odległych rejonach, znanych jako „medyczne pustynie”.
Problem dotyczy głównie rekrutacji i utrzymania młodszych lekarzy. Wiele młodszych pokoleń nie traktuje medycyny jako powołania, jak to miało miejsce w przeszłości, a chcą oni mieć czas na życie osobiste i pracować w rozsądnych godzinach. Villanueva zauważa, że młodsze pokolenia nie chcą pracować w nadmiernym obciążeniu, co stanowi wyzwanie w obliczu starzejącego się społeczeństwa i narastania wielochorobowości.
Pomimo kryzysu, decyzje polityczne w Europie są skierowane na „negatywne” polityki, takie jak zwiększenie liczby miejsc na studiach medycznych, zamiast na „pozytywne” działania, takie jak oferowanie zachęt finansowych czy ulg podatkowych, które mogłyby przyciągnąć lekarzy do pracy w podstawowej opiece zdrowotnej. Villanueva apeluje o konieczność uznania medycyny rodzinnej za oficjalną specjalizację w Europie oraz o poprawę warunków pracy dla lekarzy rodzinnych.
Dlaczego specjalizacja?
Uznanie specjalizacji na poziomie europejskim oznaczałoby jasny sygnał w kierunku młodych lekarzy – tak, medycyna rodzinna jest wartościową i uznaną szeroko ścieżką kariery, daje szerokie możliwości rozwoju i wysoki, spójny poziom jakości tak nauczania jak i praktykowania. Uznanie pozwoliłoby także na intensywniejsze działania projakościowe, wymianę doświadczeń między krajami członkowskimi UE czy wreszcie – przełożenie polityk z papieru na faktyczne działania (w zakresie profilaktyki, leczenia chorób ukłądu krążenia, opieki nad pacjentami senioralnymi).
Wysiłki krajowe i międzynarodowe
Apele o formalne uznanie medycyny rodzinnej jako odrębnej specjalności w Unii Europejskiej pojawiają się ze strony licznych organizacji międzynarodowych, od WONCA Europe, po EFPC (European Forum for Primary Care) i UEMO (European Union of General Practitioners/Family Physicians). Także liczne lokalne i krajowe opracowania, takie jak na przykład artykuł It Is Time to Recognize Family Medicine as a Specialty in Europe napisany przez Sarę Ares-Blanco i Tiago Villanueva (z Portugalii). Choć medycyna rodzinna pełni kluczową rolę w systemach opieki zdrowotnej, w tym leczeniu pacjentów w ramach opieki podstawowej, nadal nie została uznana jako specjalność w UE, co stanowi wyzwanie dla dalszego rozwoju tej dziedziny.
Potrzebny jasny sygnał
Brak oficjalnego uznania specjalności rodzinnej w UE wysyła niewłaściwy sygnał do młodszych lekarzy, którzy mogą uważać, że szkolenie specjalistyczne nie jest konieczne. Oznacza także trudności w budowaniu wspólnego jakościowo dobrego porgramu specjalizacji w różnych krajach Europy i wzajemną wymianę doświadczeń między krajami. Dodatkowo, brak uznania specjalizacji może osłabić bezpieczeństwo pacjentów i zdrowie publiczne, szczególnie w kontekście wielochorobowości.
Kluczowe staje się więc działań na poziomie UE w celu oficjalnego uznania medycyny rodzinnej, co nie tylko zwiększyłoby prestiż tej specjalności, ale przede wszystkim poprawiłoby dostęp do świetnie wyszkolonych lekarzy rodzinnych dla wszystkich obywateli UE.
Źródła:
- It Is Time to Recognize Family Medicine as a Specialty in Europe, Sara ARES-BLANCO, Tiago VILLANUEVA, Acta Med Port 2025 Sep;38(9):521-522, https://doi.org/10.20344/amp.23682
- https://trendsanita.it/en/make-general-practice-great-again/
